ભાવનગરના સેંદરડા ગામમાં બાળલગ્ન મામલે કાર્યવાહી, તંત્રની સતર્કતાથી કેસ પોલીસ સુધી પહોંચ્યો
ગુજરાતના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં બાળલગ્ન જેવી સામાજિક કુરિતી સામે સરકાર અને તંત્ર સતત જાગૃતિ અભિયાન ચલાવી રહ્યા છે, છતાં સમયાંતરે આવી ઘટનાઓ સામે આવતી રહે છે. ભાવનગર જિલ્લાના મહુવા તાલુકાના સેંદરડા ગામમાં તાજેતરમાં બનેલી બાળલગ્નની ઘટના ફરી એકવાર સમાજ સામે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. જિલ્લા સમાજ સુરક્ષા વિભાગે સમયસર કાર્યવાહી કરતાં મામલો પોલીસ સુધી પહોંચ્યો છે અને સંકળાયેલા લોકો સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે.
ફરિયાદ મળતા જ તંત્ર સક્રિય બન્યું
માહિતી મુજબ, સેંદરડા ગામમાં અપરિણીત યુવક અને સગીર યુવતીના લગ્ન યોજાયા હોવાની માહિતી જિલ્લા સમાજ સુરક્ષા વિભાગ સુધી પહોંચી હતી. આ ફરિયાદ મળ્યા બાદ અધિકારીઓએ મામલાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને તાત્કાલિક તપાસ શરૂ કરી હતી.
તપાસ દરમિયાન બંને પરિવારના સભ્યો અને સંબંધિત લોકોના નિવેદનો લેવામાં આવ્યા હતા. અધિકારીઓએ જન્મતારીખ સંબંધિત દસ્તાવેજો તથા સ્થાનિક સ્તરે મળતી માહિતીના આધારે બંનેની ઉંમરની ચકાસણી કરી હતી. તપાસમાં યુવતીની ઉંમર કાનૂની મર્યાદાથી ઓછી હોવાનું સામે આવતા બાળલગ્ન થયાની પુષ્ટિ થઈ હતી.
પોલીસમાં સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાઈ
જિલ્લા સમાજ સુરક્ષા અધિકારી દ્વારા મળેલી માહિતી અને તપાસના આધારે ખુટવડા પોલીસ મથકમાં સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવવામાં આવી હતી. પોલીસે બાળલગ્ન પ્રતિબંધક અધિનિયમ-૨૦૦૬ હેઠળ ગુનો દાખલ કરીને વધુ તપાસ શરૂ કરી છે.
આ મામલે સંજય મથુરભાઈ ચૌહાણ, ધીરુ રામજીભાઈ પરમાર અને લગ્નવિધિ કરાવનાર ગોર મહારાજ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી હાથ ધરાઈ છે. પોલીસ હાલ અન્ય સંકળાયેલા લોકોની ભૂમિકા અંગે પણ માહિતી એકત્રિત કરી રહી છે.
બાળલગ્ન કાયદેસર ગુનો કેમ ગણાય છે?
ભારતમાં બાળલગ્નને ગંભીર સામાજિક અને કાનૂની ગુનો માનવામાં આવે છે. બાળલગ્ન પ્રતિબંધક અધિનિયમ-૨૦૦૬ અનુસાર છોકરી માટે લગ્નની કાનૂની ઉંમર ૧૮ વર્ષ અને છોકરા માટે ૨૧ વર્ષ નક્કી કરવામાં આવી છે. આ ઉંમર પહેલાં લગ્ન કરાવવું કે તેમાં સહભાગી બનવું કાયદેસર દંડનીય ગુનો છે.
કાયદા મુજબ માત્ર માતા-પિતા જ નહીં, પરંતુ લગ્નમાં મદદરૂપ બનેલા લોકો, લગ્નવિધિ કરાવનાર પુરોહિતો અને આયોજનમાં સહભાગી બનેલા અન્ય લોકો સામે પણ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. સરકારનો હેતુ બાળકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાનો અને તેમના ભવિષ્યને સુરક્ષિત બનાવવાનો છે.
બાળલગ્નના સામાજિક અને આરોગ્ય સંબંધિત પ્રભાવ
સામાજિક કાર્યકરોનું કહેવું છે કે બાળલગ્ન માત્ર કાયદાનો મુદ્દો નથી, પરંતુ તે શિક્ષણ, આરોગ્ય અને બાળકોના સર્વાંગી વિકાસ સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે. ખાસ કરીને કિશોરીઓ માટે વહેલી ઉંમરે લગ્ન થવાથી અભ્યાસ અધૂરો રહી જવાની શક્યતા વધી જાય છે.
આ ઉપરાંત, નાની ઉંમરે ગર્ભાવસ્થા અને માતૃત્વને કારણે આરોગ્ય સંબંધિત ગંભીર જોખમો ઊભા થઈ શકે છે. માનસિક દબાણ, આર્થિક નિર્ભરતા અને પરિવારિક જવાબદારીઓ પણ કિશોરીઓના ભવિષ્યને અસર કરતી હોય છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે બાળલગ્નના કારણે ગરીબી અને અશિક્ષણનો ચક્ર લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે છે.
સરકાર અને તંત્રના પ્રયાસો છતાં પડકાર યથાવત
ગુજરાત સરકાર તથા સમાજ સુરક્ષા વિભાગ દ્વારા છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં બાળલગ્ન અટકાવવા માટે વિવિધ જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવામાં આવ્યા છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં દેખરેખ મજબૂત બનાવવા, શાળાઓમાં માર્ગદર્શન કાર્યક્રમો યોજવા અને લોકોને કાયદા અંગે માહિતગાર કરવા માટે સતત પ્રયાસ થઈ રહ્યા છે.
તેમ છતાં કેટલાક વિસ્તારોમાં પરંપરા, સામાજિક દબાણ અને જાગૃતિના અભાવને કારણે આવી ઘટનાઓ હજુ પણ સામે આવી રહી છે. ખાસ કરીને ગ્રામ્ય સમાજમાં કેટલીક જૂની માન્યતાઓના કારણે કાયદાનો ભંગ થતો હોવાની ફરિયાદો સમયાંતરે મળે છે.
લોકો માટે તંત્રની અપીલ
જિલ્લા તંત્રએ લોકોને અપીલ કરી છે કે જો ક્યાંય બાળલગ્ન અંગે માહિતી મળે તો તરત જ નજીકના પોલીસ સ્ટેશન અથવા સમાજ સુરક્ષા વિભાગને જાણ કરવી જોઈએ. સમયસર મળતી માહિતીથી આવા બનાવોને અટકાવી શકાય છે અને બાળકોના શિક્ષણ તથા ભવિષ્યને સુરક્ષિત રાખવામાં મદદ મળે છે.
બાળલગ્ન જેવી પ્રથાઓ સામે માત્ર કાયદો જ નહીં, પરંતુ સમાજની જાગૃતિ અને સહયોગ પણ એટલો જ જરૂરી છે. બાળકોને સુરક્ષિત અને શિક્ષિત ભવિષ્ય આપવું સમગ્ર સમાજની સંયુક્ત જવાબદારી છે.
